Review: Rayman: 30th Anniversary Edition

Je kent het gezegde vast: je vergeet nooit je eerste. Je eerste kus. Je eerste auto. Je eerste grote reis. Maar ook je eerste videogame. Goed, laat ik eerlijk zijn: Rayman was niet mijn allereerste game ooit, die eer gaat naar Space Invaders op de Atari 2600. Maar Rayman was wél mijn eerste game op de originele grijze PlayStation. En dat maakt hem speciaal.

Ik was jong, 9 jaar oud. Geld was schaars. Die PlayStation had een flinke hap uit mijn spaarpot genomen. Dus één game moest het verschil maken. En dat deed Rayman. Urenlang zat ik gekluisterd aan Sony’s grijze doos, volledig opgeslokt door kleurrijke werelden, vreemde wezens en muziek die in je hoofd bleef hangen. Nu, ruim dertig jaar later, keer ik voor het eerst terug naar dat gevoel dankzij een prachtige jubileumcollectie voor moderne systemen. Maar voordat we vooruitkijken, eerst even terug naar 1995. Misschien was je er toen niet bij. Misschien was je nog niet eens geboren. Of ken je Rayman alleen als dat ‘bijpersonage’ uit de Rabbids-chaos. Toch begon het allemaal bij één visionaire maker: Michel Ancel. Rayman was anders. Geen armen of benen die vastzaten aan zijn lijf. Nee, zijn handen en voeten zweefden los in de lucht. Dat zorgde niet alleen voor een unieke uitstraling, maar ook voor speelse, vloeiende animaties die je destijds niet vaak zag. Ontwikkeld door Ubisoft koos de game in een opkomend 3D-tijdperk juist voor verbluffend mooie 2D-graphics. Terwijl de wereld zich klaarmaakte voor Super Mario 64, bewees Rayman dat tweedimensionale platforming nog springlevend was. De gameplay was klassiek maar strak: springen, slaan, geheimen ontdekken. En pittig. Ik weet nog hoe ik mijn timing tot op de milliseconde moest perfectioneren. Rayman was geen ’twee vingers in de neus’-game, het was een uitdaging die je beter maakte.

De impact? Enorm. Zeker in Europa. Rayman werd hét gezicht van Ubisoft en legde de fundering voor een gigantisch imperium. Zonder dit succes had Ubisoft misschien nooit de middelen gehad om later reeksen als Assassin’s Creed te ontwikkelen. Tot op de dag van vandaag geldt de eerste Rayman als een mijlpaal in de 2D-platformgeschiedenis. En daarom voelt zijn terugkeer in de 30th Anniversary Edition niet alleen als nostalgie, maar als een verdiend eerbetoon aan een personage dat vandaag de dag helaas veel van zijn kracht in heeft moeten leveren. En daarom begon ik vol goede moed, voor het eerst sinds die dagen met die grijze PlayStation, opnieuw aan het eerste avontuur dat Rayman ons ooit bracht. En al snel besefte ik me opnieuw hoe moeilijk deze game eigenlijk is.

De industrie was heel anders, dertig jaar geleden. Dus ik weet niet hoe mensen toen keken naar een game als deze. De moeilijkheid, de strakke platforming, het is best een dingetje. Hoewel de game schattig, vrolijk en kleurrijk oogt, is de versie die ik nu speel (ik begin uiteraard met de versie voor de PlayStation) meedogenloos moeilijk. Maar, uitdaging maakt geen slechte game. Zeker niet. En het is dan ook ergens fijn dat de game niet makkelijker is gemaakt voor hedendaagse spelers. “Jawel, hier moest papa zich vroeger doorheen worstelen!” De collectie viert het erfgoed met respect, inclusief alle ruwe randjes. Maar toch zijn er dingen toegevoegd om het spel toegankelijker te maken dan ooit. De opzet hiervan zal direct vertrouwd aanvoelen voor wie eerdere retroverzamelingen van Digital Eclipse speelde, zoals Worms, Mortal Kombat en Teenage Mutant Ninja Turtles: The Cowabunga Collection. Naast meerdere versies van de originele Rayman bevat de collectie een interactief museum dat bijzonder diep in de geschiedenis van de game duikt.

Via interviews en gescande documenten neemt “The Rayman Story” je mee langs het verleden van bedenker Michel Ancel, de evolutie van het personage en de lancering van de eerste game. Dus zo was je er toch een beetje bij, zelfs wanneer je dat niet was. Zelfs de boekjes die vroeger in de gamedoosjes zaten zijn volledig gedigitaliseerd en aanwezig om doorheen te bladeren. Ook iets wat gamers van deze tijd niet meer kennen. Vroeger zaten er daadwerkelijk hele handleidingen, boekwerken en informatiebrieven bij je videogames. Soms met achtergrondverhalen, berichten van de ontwikkelaars of hele plattegronden. Je kunt in deze collectie door een designboek bladeren van een SNES CD-Rom versie van de game. Precies, die is nooit uitgebracht. Er is zelfs een speelbaar prototype aanwezig. Een extra die ik echt enorm kan waarderen.

De kern van de collectie blijft natuurlijk de eerste Rayman-game. Al is de collectie een groot woord. Het is niet zo uitgebreid als bijvoorbeeld die eerder genoemde Mortal Kombat-editie. Het spel brengt meerdere versies van de originele Rayman. Dus dacht je Rayman 2, Hoodlum Havoc of zelfs een Raving Rabbid aan te kunnen treffen, dan zit je er helemaal naast. Het gaat om verschillende varianten van dezelfde game. Daarom vind je Rayman voor PlayStation, Atari Jaguar, MS-DOS, Game Boy Color en Game Boy Advance, inclusief 120 extra levels die via bonus levelpacks eerder verschenen zijn. Voor mij persoonlijk is en blijft de PlayStation-versie favoriet, maar ook heb ik nu voor het eerst genoten van de versie voor Gameboy, waarbij het beeld van de handheld volledig gesimuleerd wordt op je tv. De versie voor DOS bevat de bonuslevels, de andere versies niet. Het is dus aan te raden om tijdens het spelen soms even een andere versie van de game te proberen. In essentie is veel hetzelfde, maar veranderingen zijn overal te vinden.

In de basis is het nog steeds de game die je vroeger speelde, op welk platform je dan ook speelde. Alleen ziet alles er groter uit op de resoluties die onze schermen vandaag de dag hebben uit én is het in breedbeeld weergegeven. De game weet nog steeds een leuke mix te zijn van frisse ideeën en kleurrijke locaties. Je zou af en toe graag even willen genieten van alles wat op je scherm lijkt te gebeuren. De kleuren knallen van mijn oled-tv. Maar door de hoge moeilijkheidsgraad is even stilstaan soms een smeekbede voor de dood. Toch is de game makkelijker dan vroeger, mocht je dat willen in ieder geval. Zoals in meerdere van deze collecties heeft ook Rayman nu de mogelijkheid om een aantal seconden terug te spoelen. Is die ene sprong niet gelukt zoals je het wilde? Geen probleem. Even terugspoelen en opnieuw proberen. En dit klinkt misschien een beetje als valsspelen (en dat is het eigenlijk ook), maar het heeft er wel voor gezorgd dat ik iets heb gedaan wat ik 30 jaar geleden niet kon. Ik heb Rayman tot het einde uit kunnen spelen! Wil je het jezelf nog makkelijker maken? Dan kun je onbeperkte levens en dat soort geintjes aanzetten. Let wel; achievements of trophies unlocken hierna niet meer.

En toch, hoewel alles helemaal prima klinkt, is er een smetje in de collectie te vinden. Alhoewel, ik had er weinig problemen mee, maar toch vond ik het niet helemaal op zijn plaats. De soundtrack. De originele soundtrack van Rémi Gazel is volledig vervangen in deze uitgave van de game. Christophe Héral heeft Rayman opnieuw voorzien van muziek. En dat is ergens best een tof idee. Maar, als je een collectie wil maken om de originele game te vieren, is het ergens wel vreemd dat de originele muziek niet mee is gekomen. Een optie om tussen de twee versies te kiezen had ik dan ook wel kunnen waarderen. Zoals in bijvoorbeeld de Anniversary editie van Halo: Combat Evolved, waarin je niet alleen het beeld over kon schakelen naar het origineel maar daarbij ook de soundtrack.

Maar, nogmaals, ik had er zelf weinig problemen mee, maar ik kan snappen dat de echte puristen dit als een groot minpunt ervaren. En dat is dan ook jammer, want verder is de collectie een hele fijne trip door de geschiedenis. Het bracht nostalgische gevoelens mee, nieuwe overwinningen en ik heb zelfs edities gespeeld die ik nooit eerder had aangeraakt. De documentaire alleen al is de aanschaf waard, aangezien er behoorlijk diep op de geschiedenis van het personage (en het gamedesign) ingegaan wordt. Mag ik nu een collectie waar ook Rayman 2 en 3 in zitten alsjeblieft?